Tạp chí Văn hóa Nghệ An

Switch to desktop Register Login

Khởi nghĩa giành chính quyền ở Nghệ An năm 1945: Bài học từ ý Đảng, lòng Dân

Tranh tái hiện hào khí Xô viết Nghệ Tĩnh 1930-1931

Như chúng ta đã biết, tháng 9 năm 1939, Hitle phát động chiến tranh thế giới thứ 2 bắt đầu từ châu Âu. Một năm sau, ngày 14/6/1940, phát xít Đức chiếm nước Pháp và tổ chức duyệt binh tại khải hoàn môn Pa ri. Nhận định tình hình trên có lợi cho cách mạng Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc lúc này đang hoạt động ở Trung Quốc quyết định về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Ngày mồng 2 Tết Tân Tỵ (28/01/1941), Nguyễn Ái Quốc về đến Cao Bằng và bắt tay ngay vào việc chuẩn bị cơ sở cho hoạt động cách mạng của mình. Tháng 5 năm 1941, Hội nghị Trung ương 8 được triệu tập, dưới sự chủ trì của Hồ Chí Minh. Hội nghị đã phân tích tình hình thế giới, trong nước, nhận định thời cơ cách mạng đã đến, thành lập Mặt Trận Việt Minh chuẩn bị các điều kiện tiến hành cách mạng giành chính quyền ở nước ta.

Cuối năm 1944, Hồng quân Liên Xô tiến công như vũ bão, quét sạch quân phát xít Đức hầu hết ở Đông Âu, chuẩn bị tấn công mặt trận Thái Bình Dương tiêu diệt phát xít Nhật. Tháng 8 năm đó (1944), đội quân Quan Đông phát xít Nhật, tấn công ồ ạt chiếm đóng nhiều nước ở Đông Nam châu Á, trong đó có nước ta. Phát xít Nhật đã đưa hơn 100.000 quân hất cẳng Pháp, nắm quyền cai trị nước ta. Trên đất Nghệ An, chúng đưa hơn 10.000 quân chiếm đóng, xây các căn cứ quân sự ở các vùng Cửa Lò, Cửa Hội, Bến Thủy, các điểm đường sắt, đường bộ số 7, số 8, sữa chữa sân bay Vinh... nhằm án ngự sự tấn công từ bên ngoài.

Lúc này, nhân dân ta ví như một cổ hai tròng bị thực dân Pháp và phát xít Nhật đô hộ, áp bức. Chính sách bóc lột tàn bạo của bọn phát xít, thực dân Pháp đã gây ra nạn đói khủng khiếp làm 2 triệu người Việt Nam chết, trong đó Nghệ An có hơn 10 vạn người. Lòng yêu nước, căm thù giặc của nhân dân ta lại dâng cao chưa từng có, quyết tâm đánh đuổi quân xâm lược, giành độc lập cho dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân lại càng thêm nung nấu.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Hồ Chí Minh, Cuộc Tổng Khởi nghĩa - Cách mạng Tháng Tám 1945 giành thắng lợi hoàn toàn.

Cũng giống như bao cuộc cách mạng xã hội khác trong lịch sử, nhưng cuộc Cách mạng Tháng Tám 1945 ở nước ta có những đặc điểm riêng. Đó là: i, Cùng một lúc chúng ta phải đánh nhiều kể thù: Phát xít Nhật, Thực dân Pháp, giai cấp phong kiến thống trị hàng nghìn năm, và những nhóm, tổ chức tay sai, phản động đi theo thực dân Pháp, phát xít Nhật; ii, Giành chính quyền là một mục tiêu cơ bản của mọi cuộc cách mạng thông thường bằng vũ lực, vũ trang là chính. Khác hẳn, Cách mạng tháng Tám 1945 của Việt Nam, giành chính quyền chủ yếu bằng sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, không đổ máu, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam do Hồ Chí Minh sáng lập và lãnh đạo.

Theo đó, giành chính quyền về tay Nhân dân ở Nghệ An cũng mang đặc điểm đó mà cốt lõi là ý Đảng lòng dân hòa quyện vào nhau cùng thực hiện mục đích tối thượng của dân tộc là độc lập, tự do, và dân chủ, hạnh phúc cho nhân dân.

Trước hết, là sự lãnh đạo đúng đắn của Việt Minh liên tỉnh Nghệ - Tĩnh; Là sự vận sáng suốt, linh hoạt đường lối chủ trương của Tổng bộ Việt Minh vào điều kiện cụ thể của Nghệ An một cách sáng tạo, hiệu quả; Là sự phân tích sâu sắc về tình hình cách mạng thế giới, trong nước, trong tỉnh và sự chuẩn bị nghiêm túc, chu đáo về các nội dung tiến hành trước, trong và sau khi giành chính quyền. Các nội dung đó được thể hiện qua các bước thực hiện, như: Công tác tuyên truyền; Tập hợp lực lượng; Hình thức và phương pháp cách mạng; Phân hóa kẻ thù; Tổ chức thực hiện nhanh gọn, hiệu quả. Đáng chú ý nhất là dưới sức mạnh thị uy của đông đảo quần chúng Nhân dân, Việt Minh liên tỉnh chọn hình thức, phương pháp đấu tranh bằng chính trị và ngoại giao là chủ yếu. Bằng cách đó, Việt Minh đã cử lãnh đạo vào gặp chỉ huy sở Oa - đa người Nhật và Tỉnh trưởng kiêm thị trưởng Vinh Đặng Hướng tay sai Nhật chấp nhận đầu hàng. Do đó, sau hai giờ đồng hồ khởi nghĩa giành chính quyền ở Vinh thắng lợi.

Thứ hai là lòng Dân được ý Đảng khơi lên tột độ. Độc lập Dân tộc, tự do, hạnh phúc của Nhân dân như một khát vọng ngàn đời nay thời cơ giành lấy đã đến. Đông đảo các tầng lớp Nhân dân, trước hết là công nhân, nông dân, dân quân tự vệ, đội cảm tử quân, trí thức, tiểu thương, học sinh, thanh, thiếu niên... nô nức tham gia. Nhiều huyện trên địa bàn Nghệ An đã giành được chính quyền. Đầu tiên là Quỳnh Lưu (18/8); Diễn Châu (21/8); Nghĩa Đàn (22/8); Nam Đàn, Thanh Chương (23/8); Nghi Lộc, Yên Thành (25/8);  Tương Dương, Qùy Châu (26/8).

 Sở dĩ thành phố Vinh giành chính quyền chậm hơn một số huyện vì Vinh là trung tâm đầu não trước là pháp, nay là quân Nhật, có số lượng quân lính khá đông được trang bị đầy đủ và hiện đại. Do đó, Việt Minh liên tỉnh Nghệ Tĩnh phân tích rất kỹ để lựa hình thức, phương pháp cách mạng phù hợp, đạt hiệu quả. Khi mọi điều kiện chín muồi, ý đảng lòng dân hòa quyện làm một, khởi nghĩa đã giành chính quyền ở Thành phố Vinh chỉ vài tiếng đồng hồ và không đổ máu.

Tóm lại, Khởi nghĩa giành chính quyền ở Nghệ An xẩy ra trong 9 ngày và thắng lợi đã góp phần xứng đáng vào thành công của cuộc Tổng Khởi nghĩa - Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công trên phạm vi cả nước, mở ra một kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam ta - Kỷ nguyên độc lập dân tộc, Cộng hòa dân chủ, tự do, hạnh phúc cho Nhân dân. Kết quả đó thể hiện sự thống nhất giữa sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng ta, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh với sức mạnh đại đoàn kết của toàn dân tộc được Đảng ta khơi dậy, trở thành bài học quí giá về “ Ý Đảng lòng Dân” cho sự nghiệp đổi mới, hội nhập, phát triển, xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước hiện nay./.