Tạp chí Văn hóa Nghệ An

Switch to desktop Register Login

Những góc nhìn Văn hoá

1. Từ bái phú "Bái thạch vi huynh" (1898)             Năm 1898, sau khi bị cái án oan "hoài hiệp văn từ" (mang tài liệu vào trường thi) và "chung thân bất đắc ứng thí" (suốt đời không được thi nữa), Phan Văn San (tên cũ của Phan Bội Châu) quyết định vào Huế, vẫn làm nghề dạy học, nhưng cốt là để tìm cách tiếp xúc với các bậc danh sĩ, các vị đại khoa đang giữ những chức vụ quan trọng ở Kinh đô nhằm "bắt mối đồng tâm" để cùng với Phan hoạt động yêu nước và…
1. Sở dĩ tôi gọi khuynh hướng lí luận phê bình văn học phương Tây thế kỷ XXI là “chủ nghĩa mảnh ghép” là do những nguyên nhân sau: Hiện nay tôi đang chủ biên cuốn văn học Lí luận tiền duyên độc bản - bộ kỷ yếu tiêu biểu về phê bình và lí luận văn học phương Tây đương đại. Từ khi tôi tiếp xúc với tư liệu này, tôi đã phân chia các vấn đề đáng chú ý nhất của lĩnh vực văn học phương Tây thành 5 phương diện lớn:
Đầu tháng 1-1995, Trường Viết văn Nguyễn Du mời G.S Trần Đình Hượu đến giảng về Nguyễn Công Trứ. Giảng xong chưa kịp đánh máy bài giảng thành tài liệu thì ngày 14-1-1995 ông phải đi bệnh viện điều trị các bệnh mãn tính đến thời kì bộc phát. Trần Đình Hượu mất ngày 11-2-1995. Đây là bài viết cuối cùng của ông.
Từ là một thể loại văn học có vị trí đặc biệt trong lịch sử văn học Trung Quốc, nhất là vào thời Tống. Nhắc đến thành tựu nổi bật của văn học Trung Quốc qua các thời kì, người ta quen nói “Hán phú, Đường thi, Tống từ, Nguyên khúc, Minh- Thanh tiểu thuyết”. Đó cũng chính là cái được từ luận gia Vương Quốc Duy gọi là “văn học tương ứng với một thời đại” (nhất đại chi văn học) mà các đời sau chẳng thể nào theo kịp được. Trên thực tế, mỗi thể loại văn học…
  Miếng ngọn Hà Nội là tên  cuốn bút ký ẩm thực của nhà văn gạo cội Vũ Bằng. Vũ Bằng là nhà văn cách mạng, người Hà Nội gốc , nên ông rất sành điệu các món ăn Hà Nội. Nên mỗi khi nghĩ về ông ta lại nhớ đến món ăn Hà Nội, hoặc khi thưởng thức những món ăn Hà Nội ta lại nhớ đến  ông.  Hai mươi năm cuối đời sống và viết ở Sài Gòn, nhưng lại viết toàn chuyện Hà Nội. Có lẽ do những năm tháng tha hương ấy, nỗi nhớ quê da diết…
 Trong tập thơ Nôm Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi có một mục thơ đặc biệt, đó làmục Tích cảnh thi (Thơ tiếc cảnh). Thi phẩm gồm 13 thủ nối tiếp nhau, mỗi thủ 4 câu, trong đó có 8 thủ dùng cách tuyệt cú thủ vĩ liên hoàn, câu cuối của thủ trước liên hoàn về ý, về chữ với câu đầu ở thủ sau. Trong 5 thủ còn lại, cũng có hai thủ cuối theo cách liên hoàn. Trong cổ thi thủ là bài, mục là tập hợp nhiều thủ. Đó là cách tính đơn vị theo…
  Đất nước Việt Nam ba mươi năm chiến tranh (1945-1975) – ba mươi năm khói bom, lửa đạn… lắm vinh quang, hào hùng; song cũng đầy mất mát, thương đau. Và dẫu biết rằng văn học luôn là tấm gương phản chiếu hiện thực, nhưng do đặc điểm của hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ mà nội dung phản ánh đã không được trọn vẹn, đủ đầy. Tính chất ngợi ca, tuyên truyền, cổ động trở thành chi phối toàn bộ quá trình sáng tác của các cây bút suốt cả một thời gian dài khi ấy. Tuy…
Thế kỉ XVIII, Thái thường tự khanh Bùi Sĩ Tiêm và sau đó Ngô Thì Nhậm đã nói đến việc người nước ngoài vào khai thác mỏ tạo ra tai họa và các nguy cơ an ninh rình rập đất nước( xem Bài học từ lịch sử của Trần Kim Anh, Văn hoá Nghệ An, số 152,10/7/2009 ). Đến những năm 30 của thế kỉ XIX tình hình vẫn không thay đổi, và người trí thức tên tuổi khác lại phải lên tiếng. Đó là Nguyễn Công Trứ- một người luôn biết đề xuất những vấn đề liên quan đến…
 Trao đổi tại diễn đàn Xã hội học: “Tiếp tục trao đổi về truyền thống và hiện đại trong sự nghiệp đổi mới của chúng ta”do Viện Xã hội học tổ chức năm 1989 I Trong lịch sử Việt Nam, Phật giáo đã có một ảnh hưởng lâu dài từ đầu công nguyên cho đến ngày nay. Phật giáo đã để lại một phần không thể cắt bỏ trong tính dân tộc Việt Nam. Người Việt Nam quan niệm “Nam mô A Di Đà Phật”; trong văn học cũng như trong đời sống thường, người ta thường nhắc nhở hình…
Nhân học văn hóa là một ngành khoa học được hình thành ở phương Tây khoảng đầu thế kỷ XIX và phát triển rực rỡ vào khoảng đầu và giữa thế kỷ trước. Ở Việt Nam, một số nhà văn hóa học và dân tộc học đã tiếp cận với những hạt nhân tư tưởng của lý thuyết này ngay vào lúc nó có được những ảnh hưởng mạnh mẽ tới khoa học xã hội và nhân văn, tiêu biểu là Nguyễn Văn Huyên và Từ Chi (2). Nhưng phải đến đầu thế kỷ này, cùng với một số công…
               Nếu như các nhà ngôn ngữ học có khái niệm “chơi chữ” thì những người dân quê ở Nghệ-Tĩnh thường gọi là “nói lối” (hay “nói lồi”), và đã có những  làng, xóm “nói lối” hoặc những những nhân vật nổi tiếng về tài nói lối. Mặc dù không được trang bị những kiến thức bài bản về ngôn ngữ, văn hoá cũng như không có ý thức về sáng tạo ngôn bản nhưng bằng trí thông minh, tâm hồn lạc quan khoẻ khoắn, họ đã để lại những câu chuyện thật thâm thuý, sâu sắc, cho chúng ta…
Rabindranath Tagore (1861-1941) là đại thi hào của Ấn Độ từ lâu đã quen thuộc với bạn đọc Việt Nam. Ở Việt Nam ngay từ năm 1924 bạn đọc đã biết đến tên tuổi R. Tagore qua bài giới thiệu Bàn phiếm về văn hóa Đông - Tây  của Thượng Chi (Báo Nam Phong, số 89), nhưng phải đến thập kỷ 60 của thế kỷ trước đông đảo bạn đọc Việt Nam mới có dịp làm quen với tập Thơ Dâng và một loạt tác phẩm dịch, công trình viết về R.Tagore nhân dịp Kỷ niệm 100 năm sinh của…
Huyền thoại “Cột đồng Mã Viện” không làm tôi băn khoăn về địa điểm hoặc có hay không, trái lại gợi lên trong tôi thời kỳ cư dân Đông Sơn đứng trước hiểm họa ngoại bang cùng sự tan rã chế độ thị tộc của cộng đồng Lạc Việt. Đồng. Một thứ nguyên liệu lý tưởng so với đá và đã thay đá tham gia vào sự phát triển của xã hội loài người mà nhiều nơi trên trái đất chưa vươn tới. Hùng Vương – Văn Lang là ngôn ngữ do người phương Bắc về sau đưa vào thư…