Con người trong văn học trung đại chủ yếu được “khẳng định trên bình diện tinh thần, như một thực thể tinh thần, siêu nghiệm dưới các hình thái tu dưỡng, lựa chọn xuất xử, hoàn thiện nhân cách, tự hạn chế nhu cầu vật chất, tự đối lập với thói tục” [14, tr.194].

Nói đến gia thế đại thi hào Nguyễn Du 阮 攸 (1765 - 1820), bên cạnh người cha tài năng, uy quyền - Nguyễn Nghiễm 阮 儼 (1708 - 1776) - chúng ta thường đề cập người anh trai cùng cha khác mẹ rất thành đạt, phong lưu mà cũng không kém phần “đa tài, đa nghệ” là Nguyễn Khản 阮 侃 (1734 - 1786)⁽¹⁾.

Tiền nhân để lại cho chúng ta một nền nghệ thuật đồ sộ nhưng không để lại những sách, những văn bản tư liệu mang tính thi pháp về nghệ thuật. Ta chỉ tìm được ở lĩnh vực này mấy câu đối treo rạp hát và hai tài liệu Lục tự, Tứ tương gồm vẻn vẹn có 184 chữ.

Truyền thống tín ngưỡng và phong tục của người Việt rất dè dặt, hầu như chẳng đặng đừng, khi đề cập tới yếu tố tính dục trong sinh hoạt tôn giáo. Tuy thế, trong chương này, ở nhiều nơi không thể tránh, chúng ta đã bàn tới hoạt động tính dục như một nghi lễ hiệp nhất trong Mật giáo Ấn Ðộ và như một phương pháp hình dung quán tưởng trong Mật tông Phật giáo.