Văn hóa Nghệ An

Switch to desktop Register Login

Vì sao Gorbachev không thể cải tổ theo kiểu Trung Quốc

Mồng 2 tháng 3 năm nay là ngày sinh nhật lần thứ 80 của Mikhail Gorbachev, vị tổng thống đầu tiên và cuối cùng của Liên Xô, người đứng đầu quốc gia từ 1985-1991.

Ông là nhà lãnh đạo chính trị mà sự nghiệp cho đến nay vẫn là vấn đề gây nhiều tranh cãi. Một số người gọi Mikhail Gorbachev là nhân vật thế kỷ đã có một ảnh hưởng to lớn đối với số phận không chỉ của đất nước ông mà của toàn thế giới. Những người khác lại coi ông là nhà chính trị thất bại, buộc tội ông đã làm cho Liên Xô sụp đổ và thiếu quan tâm đến các vấn đề kinh tế.
Vậy thì, liệu có phải cuộc cải cách của Gorbachev đã thực sự đi sai đường và nhẽ ra phải hành động như người Trung Quốc? Chúng tôi đặt ra câu hỏi này cho ông Yevgeny Bazhanov, nhà Đông Phương học nổi tiếng, phó hiệu trưởng Học viện Ngoại giao Liên bang Nga: 

“Cuộc cải tổ của chúng ta không thể nào phát triển theo kịch bản Bắc Kinh vì khi mà hai nước đứng trên ngưỡng cửa của quá trình cải cách, giữa Nga và Trung Quốc có những khác biệt rất lớn. Hãy bắt đầu từ tình hình chính trị. Xã hội Trung Quốc khi đó lâm vào sự hỗn loạn do cuộc "Cách mạng văn hóa" ngông cuồng. Vào cuối thập niên 70, đại đa số người dân Trung Quốc đều nhận thức rõ ràng rằng không thể tiếp tục sống như thế nữa và cần phải thay đổi một cách cơ bản. Tại Liên Xô, năm 1985, mọi thứ là khác hẳn. Liên Xô vẫn còn là một "siêu cường", nền kinh tế của nó tuy có yếu kém hơn, nhưng vẫn tiếp tục hoạt động. Trong nước nói chung trật tự ổn định và kiểm soát xã hội vẫn được duy trì. Nhiều nhà lãnh đạo Xô viết và công dân bình thường hiểu rằng cần phải thay đổi, nhưng suy nghĩ của họ cũng chỉ quanh quẩn trong hệ thống hiện hành”.

Các nhân vật dẫn đầu phong trào cải cách ở hai nước cộng sản cũng rất khác nhau, giáo sư Bazhanov khẳng định. Tại Bắc Kinh, Đặng Tiểu Bình nhà hoạt động cách mạng dạn dày kinh nghiệm “lên ngôi". Ông có quyền lực và uy tín to lớn và đủ khả năng thực hiện các bước đi mạnh dạn nhất. Trong khi đó, ở Liên Xô,  gánh nặng cải tổ đè lên đôi vai Mikhail Gorbachev - một quan chức đảng cấp tỉnh, chỉ có khả năng thực hiện những thử nghiệm trong khuôn khổ chật hẹp. Kết quả là, các chiến dịch cải cách của Đặng đã được tiến hành một cách sâu sắc và rộng lớn, và Gorbachev chỉ dám quyết định những thay đổi nho nhỏ, hơn nữa, thường là những thay đổi vô nghĩa. Khác biệt đáng kể là điều kiện kinh tế xã hội ở Liên Xô và Trung Quốc trước khi diễn ra cải cách.

“80 phần trăm dân số của Trung Quốc là nông dân, khao khát được quyền làm việc độc lập trên đồng ruộng. Đặng Tiểu Bình đã cho họ quyền đó - Yevgeny Bazhanov nói tiếp. – Nông thôn ngay lập tức hồi sinh, các chỉ số sản xuất tăng vọt lên. Sau khi đạt được tiến bộ trong lĩnh vực chính là nông nghiệp, Đặng Tiểu Bình đẩy mạnh cải cách của công nghiệp và các ngành kinh tế khác”.

Giáo sư Bazhanov nhấn mạnh: Vào cuối của 70, Trung Quốc đã thiết lập được mối quan hệ chặt chẽ về quân sự và chính trị với phương Tây, do đó, Mỹ và các đồng minh đã nhiệt tình tham gia vào việc cải cách nền kinh tế của Trung Quốc. Những người gốc Trung Quốc giàu có ở nước ngoài cũng hỗ trợ bằng cách đầu tư mạnh mẽ tại quê hương.

“Liên Xô không thể ước mơ sự viện trợ nước ngoài như vậy. Chương trình tối đa của điện Kremlin ở giai đoạn ban đầu là hạn chế chạy đua vũ trang. Để cải thiện nền kinh tế, cần giảm mạnh sản xuất quân sự đang lạm dụng nguồn nhân lực và vật chất của các ngành công nghiệp khác. Nhưng tổ hợp công nghiệp quân sự và tổ chức đảng liên quan không muốn xảy ra biến chuyển sự kiện như vậy. Nhận thấy rằng không thể cải cách thành công kinh tế, Gorbachev đã quyết định ưu tiên cho cải tổ chính trị và tư tưởng”.
Đảng Cộng sản Liên Xô do Mikhail Gorbachev dẫn dắt đã không thể phát triển một chiến lược toàn diện thống nhất để đất nước chuyển đổi kinh tế. Đặc biệt, đảng càng không thể thực hiện một chiến lược như vậy trong thực tế, Evgeny Bazhanov khẳng định. Không được cải cách, chế độ cộng sản Liên Xô đã sụp đổ, và cùng với đảng, nhà nước liên bang xô viết đa dân tộc cũng sụp đổ theo. Trên bản đồ thế giới, một quốc gia mới là Liên bang Nga xuất hiện. Nhưng đó lại là một câu chuyện khác.

                                                               Trịnh Công dịch từ báo Tiếng vọng hành tinh

Sửa lần cuối vào Thứ năm, 21 Tháng 2 2013 21:59