Tạp chí Văn hóa Nghệ An

Switch to desktop Register Login

Dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông: Lùi đến bao giờ?

Một nhà ga đường sắt Cát Linh - Hà Đông

Dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông được Bộ GTVT phê duyệt năm 2009 với tổng mức đầu tư hơn 550 triệu USD (gần 8.800 tỉ đồng) trong đó vốn của Chính phủ Việt Nam là 133,86 triệu USD, vốn vay ưu đãi của Trung Quốc 419 triệu USD. Năm 2016, tổng mức đầu tư dự án được điều chỉnh lên 868 triệu USD (18.000 tỉ đồng). Con số mới nhất hiện nay là 891,9 triệu USD, đội giá thêm 339,1 triệu USD (tương đương 7.000 tỷ đồng, tăng gần 40%). Theo báo cáo kiểm toán năm 2018 vừa công bố, tổng mức điều chỉnh của dự án tăng tương đương 205,27%.

Việc đội vốn khủng của dự án được Kiểm toán nhà nước đánh giá là đặc biệt nghiêm trọng bởi Bộ GTVT lập, thẩm định, phê duyệt điều chỉnh dự án, điều chỉnh tổng mức đầu tư khi chưa báo cáo Thủ tướng Chính phủ để xem xét và chỉ đạo xin chủ trương của Quốc hội về việc điều chỉnh Dự án đầu tư.[1]

Dự án khởi công vào tháng 10-2011 với mục tiêu hoàn thành vào tháng 6-2014 và đưa vào khai thác 1 năm sau (năm 2015). Tuy nhiên từ đó đến nay, dự án liên tục lùi tiến độ vận hành. Điểm lùi hiện nay của dự án đến hết năm 2019 mặc dù đã đạt 99% khối lượng công việc.

Như vậy, sau gần 8 năm thi công với chục lần lùi tiến độ cùng với việc đội vốn khủng, đường sắt Cát Linh - Hà Đông có lẽ là một trong những dự án giao thông nhiều trắc trở nhất trong lịch sử ngành giao thông công chính nước nhà.

ODA siêu lợi nhuận

Vốn ODA (viết tắt của cụm từ Official Development Assistance) là một hình thức đầu tư nước ngoài nhằm hỗ trợ phát triển kinh tế và nâng cao phúc lợi đối với các nước kém phát triển. Khoản đầu tư này thường là các khoản cho vay không lãi suất hoặc lãi suất thấp với thời gian vay dài, đôi khi là viện trợ không hoàn lại.

Việt Nam đã từng nhận được rất nhiều vốn ODA từ Ngân hàng thế giới (World Bank), Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Điển,…

Hầu hết nguồn vốn ODA mà Việt Nam nhận được từ các nước nói trên đã trở thành nguồn vốn từ bên ngoài rất quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng cao cho đầu tư phát triển trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trong quá trình sử dụng vốn ODA ở Việt Nam mấy chục năm nay, rất hiếm gặp một dự án nào lại thi công ì ạch, nhiều rắc rối và đặc biệt là đội vốn gần gấp đôi như dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông.

Lý giải điều này, tại diễn đàn Quốc hội hôm 05/6/2019, trả lời chất vấn của các đại biểu, ông Nguyễn Văn Thể, Bộ trưởng Bộ GTVT cho hay, việc chọn tổng thầu Trung Quốc nằm trong hiệp định ký vốn vay, Việt Nam không có quyền lựa chọn.

Ngày 09/6/2015, ông Đinh La Thăng, đương nhiệm Bộ trưởng Bộ GTVT lúc đó cũng đã tiết lộ, dự án được thực hiện theo Hiệp định được ký giữa Chính phủ hai nước Việt Nam và Trung Quốc từ năm 2008. “Theo Hiệp định này, phía Trung Quốc tài trợ vốn, các nhà thầu thi công, giám sát, thiết bị cũng là của Trung Quốc”, ông Thăng nói.[2]

Theo thông lệ quốc tế, nước tiếp nhận ODA có toàn quyền quản lý sử dụng ODA cho dù  các danh mục dự án ODA phải có sự thỏa thuận, đồng ý của nước viện trợ; nước viện trợ không trực tiếp điều hành dự án nhưng họ có thể tham gia gián tiếp dưới hình thức nhà thầu hoặc hỗ trợ chuyên gia. Thế cho nên mới sinh ra chuyện đàm phán cấp nhà nước giữa hai bên. Nếu không thỏa thuận được thì không ký hiệp định. Thỏa thuận ở đây phải là đôi bên cùng có lợi. Chuyện này cũng giống như người dân làm nhà, vay vốn ngân hàng nhưng nhà thầu xây dựng là ai thì ngân hàng không có quyền chỉ định. Chân lý đơn giản đó dân ai cũng hiểu nhưng nhiều người khác không hiểu.

Thế nhưng với dự án này, liệu có phải chúng ta đã ký hiệp định vay vốn với những ràng buộc bất lợi như Kiểm toán nhà nước đã chỉ ra? Đó là phải chỉ định thầu cho nhà thầu Trung Quốc mặc dù biết rõ họ, như Bộ trưởng Thể nói, “vận hành thì thiếu kinh nghiệm”, còn ông Đinh La Thăng thì khẳng định, “nhà thầu Trung Quốc rất yếu kém”. Biết là “rất yếu kém”, “thiếu kinh nghiệm” nhưng bất lực, “đã nhiều lần muốn thay nhà thầu nhưng cũng không thể thay được”, ông cựu Bộ trưởng GTVT than.

Phải chăng đó là vòng kim cô có sức mạnh ghê gớm giúp công trình đội vốn từ 550 triệu USD lên 891,9 triệu USD. Sức mạnh đó là gì để bây giờ dù dự án đã hoàn thành 99% mà vẫn chưa đưa vào vận hành được?

1% còn lại quả thật là ghê gớm. Nó cân bằng cả 99% kia, khiến cho những tuyến đường ray khổng lồ trên cao này nằm phơi mưa phơi nắng, chình ình trong lòng Hà Nội. Một núi tiền "chôn chân" giữa Thủ đô văn hiến chỉ vì 1% quái gở. Chuyện khai thác thương mại tuyến đường này vẫn… mịt mờ trong sương!

Trong khi đó, theo tính toán, mỗi ngày dự án đang phải trả lãi, gốc phát sinh cho China EximBank là 14,4 triệu USD/năm, trả nợ cho Trung Quốc khoảng 650 tỷ đồng vốn vay. Nếu cộng cả 2 khoản vay, mỗi ngày phía Việt Nam đang phải trả cả lãi lẫn gốc khoảng 2,4 tỷ đồng.[3]

Đấy là chưa tính đến chuyện sau này khi đi vào vận hành an toàn, Hà Nội còn phải bù lỗ để bảo dưỡng và nuôi bộ máy điều hành cả ngàn người.

Thế mới hay, 1% ấy thật ghê gớm, nó biết đẻ ra siêu lợi nhuận.

Ai chịu trách nhiệm?

Bàn về Dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông  PGS.TS Hoàng Văn Cường, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân, Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội, nói: "Nỗi thất vọng đầu tiên vì sau 8 lần lỡ hẹn, đến thời điểm này lại chưa biết khi nào đưa vào vận hành. Nỗi thất vọng thứ hai, chúng ta là chủ đầu tư nhưng chúng ta lại để nhà thầu dẫn dắt và chúng ta phải chạy theo".[4]

Nói “thất vọng” là còn nhẹ. Dự án này đang khiến chúng ta lâm cảnh nợ nần chồng chất bởi nhiều lí do, từ việc quản lý, sử dụng vốn ODA vào lĩnh vực chưa hợp lý; trình độ quản lý, kinh nghiệm điều hành dự án kém và không loại trừ cả việc thất thoát, lãng phí quá lớn.

Nhiều người ví von, “nuôi” dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông “như nuôi con nghiện” trong nhà, tiền cứ ném qua cửa sổ mà chưa biết đến bao giờ có lãi.

Vì sao ra nông nỗi này? Ai chịu trách nhiệm? Lấy tiền đâu để trả lãi hàng năm? Đấy là những câu hỏi lớn mà dư luận cũng như đại biểu Quốc hội đang đặt ra.

"Sự bất hợp lý ở đây là việc người dân phải móc túi, trả tiền cho công tác quản lý yếu kém, bù đắp các khoản thất thoát, lãng phí, trong quá trình thi công của tổng thầu Trung Quốc. Do đó, vấn đề này phải được làm rõ, phải làm rõ người chịu trách nhiệm và phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, không thể bắt người dân phải chịu".[5]

Chuyện đã rõ như ban ngày nhưng câu trả lời của Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể trước diễn đàn Quốc hội vẫn chưa đáp ứng được mong đợi của nhân dân: “Chúng tôi sẽ cố gắng tối đa và nếu không làm hết trách nhiệm sẽ xử lý theo quy định của pháp luật".[6] Thật khó hiểu, “cố gắng tối đa”, “làm hết trách nhiệm” như Bộ trưởng nói mà dự án lại đội vốn gần gấp đôi, chậm tiến độ 8 năm, lỗi hẹn cả chục lần và chưa một cá nhân nào chịu trách nhiệm cụ thể?

Để xảy ra tình trạng này, Ban Quản lý Dự án và Bộ GTVT không thể vô can. Không thể nhận trách nhiệm một cách chung chung với những ngôn từ “biết rồi, khổ lắm, nói mãi”. Liệu còn gì bí ẩn mà dư luận không được phép biết để dù chỉ  1% (nhỏ như con muỗi) chưa hoàn tất nhưng dự án vẫn phải án binh bất động?

Từ bài học đắt giá của đường sắt Cát Linh - Hà Đông dư luận càng thấy “quan ngại” trước việc nay mai nếu thực hiện dự án đường cao tốc Bắc Nam.

Với Cát Linh - Hà Đông, chỉ 13 km mà đội vốn 40%, thi công 8 năm chưa xong thì với cao tốc Bắc Nam dài gấp trăm lần sẽ như thế nào, thật không dám hình dung ra những con số khủng.

Vậy mà lãnh đạo Bộ GTVT vẫn nói trơn tru rằng, với các dự án BOT hiện nay, các nhà đầu tư tư nhân trong nước không đủ năng lực tham gia, còn các nhà đầu tư của Nhật, Mỹ, Anh, Pháp không mặn mà, chỉ có nhà đầu tư Trung Quốc là… quan tâm và đủ năng lực!

Bài học Cát Linh - Hà Đông nóng bỏng như thế nhưng xem ra nhiều người vẫn không chịu thuộc!

Xin hãy nhớ lấy câu “Vì Tổ quốc, vì Nhân Dân” khi hành sự.

 

Nguồn tham khảo:

[1]. http://vnmedia.vn/dan-sinh/201907/duong-sat-cat-linh-ha-dong-bo-gtvt-tu-y-qua-mat-chinh-phu-va-quoc-hoi-636350/

[2]. https://dantri.com.vn/xa-hoi/mua-13-doan-tau-cua-trung-quoc-bo-truong-thang-bi-de-doa-1434523791.htm

[3]. https://www.tienphong.vn/kinh-te/duong-sat-cat-linh-ha-dong-phat-sinh-lai-goc-18-ty-dongngay-1257202.tpo

[4]. https://vtv.vn/van-de-hom-nay/duong-sat-tren-cao-cat-linh-ha-dong-8-lan-lo-hen-va-bai-hoc-xuong-mau-20190610231320093.htm

[5]. https://vov.vn/xa-hoi/duong-sat-cat-linh-loi-hen-bo-truong-gtvt-lai-hua-them-lan-nua-915458.vov

[6]. https://anninhthudo.vn/chinh-tri-xa-hoi/dbqh-truy-trach-nhiem-bo-truong-gtvt-ve-du-an-duong-sat-cat-linh-ha-dong-cham-tien-do/813088.antd

 

Sửa lần cuối vào Thứ tư, 17 Tháng 7 2019 23:07